okumunyethweko okumunyethweko
IHLANGOTHI 1
Khuyini Isenzo Sezokuphatha? ... 4
Khuyini "Iinkambiso Ezilungileko" Abaphathi okufuze bazilandele? ... 6
Khuyini okufanele ngikulindele nangenza isibawo sento ethileko? ... 8
Ngingawabawa nini amabanga? ... 9
Uwabawa njani amabanga ... 9
Ngimaphi amabanga azakunikelwa? ... 9
Ngingalindela nini ukufumana amabanga? ... 10
Ingabe amabanga anganikelwa ngomlomo? ... 10
Kwenzekani nangaba kunjalo angikaneliswa? ... 10
IHLANGOTHI 2
Khuyini yaziwe babantu? ... 14
Uyisebenzisa njani incwajana le ... 15
Sithini Ngokubandulwa Kwamalunga Wezokuphatha?... 15
isingeniso isingeniso
Iqinisekisa isenzo sezokuphatha esilungileko ngokwekambiso
Inikela abantu ilungelo lokubawa amabanga, begodu
Inikela abantu ilungelo lokubuyekezwa kwesenzo sezokuphatha emakhotho.
IHLANGOTHI 1 Incwajana le inikela ilwazi nge-PAJA begodu iveza okuphambili abantu okufanele bakwazi ngalomThetho.
IHLANGOTHI 2 litjheja ukobana ihlangano yakho ingaseben-zisa njani ilwazi leli ukurhelebha abantu obasebenzelako kanye nokuthi ngikuphi ongakwenza ukuqinisekisa bona abantu ba-funda ngalomThetho.
IHLANGOTHI 1
Usetjenziswa Njani Lomhlahlandlela
Ekupheleni kwesinye nesinye isigaba, uzakufumana ibhlogo eliveza khulu ilwazi eliqakathekileko abantu okufanele balazi. Lokhu kungasetjenziswa ukuthuthukisa imiphumela yesifundo, iminqopho kwelinye nelinye ilwazi namkha ifundiso oyinikelwa emThethweni. Lokhu kuziinqetjhana zelwazi amalunga wom-phakathi okufanele alazi. Godu okuvezwa khulu ziinquntu zel-wazi eliqakathekileko kanye nemihlahlandlela ozayitlhoga uku-hlela iimbawo ngaphasi kwe-PAJA.
Lokufumana isenzo sokuphatha esilungileko esivunyelwe mthetho; kanye
Nokunikelwa amabanga wesenzo sokuphatha esimthinta ngendlela embi.
IsiGaba lesi godu sifuna umbuso uphasise umthetho obeka ngokuzeleko lomthetho. Lomthetho mThetho wokuPhakanyiswa koBulungiswa bezokuPhatha (umThetho wenomboro 3 ka2000).
Khuyini Isenzo Sezokuphatha?
Zokuphatha zibunjwa:
Ngiyo yoke iminyango yombuso emazingeni wesitjhaba, wesifunda kanye nelekhaya;
Lokha abaphathi nabathatha isiqunto esithinta amalungelo wabantu, benza isenzo sezokuphatha.
ISIBONELO
Lokha umuntu nakenza isibawo semali yokukhubazeka namkha yo-mhlalaphasi, umnyango wesifunda kufuze u thatha uqunto qunte sokobana uyamnikela namkha awumnikeli. Isiqunto lesi sisenzo sezokuphatha.
Ilungelo lokufikelela isenzo sokuphatha lilungelo elisisekelo lobuntu. I-PAJA inikela ngemininingwana ezeleko yokobana ilungelo leli lisebenza njani.
Ukubhalelwa kuthatha isiqunto nakho kungaba sisenzo sezokuphatha. Isibonelo, nangote umuntu wenze isibawo somhlala-phasi kodwana isibawo sakhe akhenge sisetjenzwe.
Ezinye iimbonelo ngilezi:
Ukwenza isibawo sokuthoma sesibonelelo sabanikazi bezindlu
Ukwenza isibawo semvumo yokusebenza namkha yokuhlala
I-PAJA itjheja kuphela zokuphatha ezithinta kumbi amalungelo. Ngamanye amagama, iinqunto ezingakhambelana nomuntu (ezi-fana nokunikela umuntu imali yokukhubazeka) aziweli ngaphasi kwe-PAJA.
Kwesinye isikhathi, isiqunto somuntu munye singathinta kumbi amalungelo womunye (wesithathu othintekako). Isibonelo, nayi-kuthi umuntu wenza isibawo semvumo yokwenza amatjhuguluko endlini yakhe, lokhu kungathinta ukubona kwakamakhelwana. Ebujameni obunjalo umakhelwana uzakuvikelwa yi-PAJA.
Balandele iinkambiso ezilungileko lokha nakuthathwa iinqunto;
Bavumele abantu baveze amazizo ngaphambi kokuthathwa kwesiqunto esingathinta kumbi amalungelo wabo
Bazise abantu ngokudluliswa kweenqunto okhunye nokhu-nye ngaphakathi komnyango wabo. Nangabe akunakam-biso yangaphakathi yokudluliswa kweenqunto, kufuze batjele abantu bona bangadlulisela isiqunto ekhotho bona sibuyekezwe; begodu
Batjele abantu bona banelungelo lokubawa amabanga atloliweko wokuthathwa kwesiqunto.
Ngiziphi "Iinkambiso ezilungileko" Abaphathi okufuze bazilandele?
Nangabe izenzo zokuphatha zizakuthathwa "njengezilungileko" iinkambiso ezilandelwako nakuthathwa iinqunto kufuze zibe ngezi lungileko. Nanyana incwajane le itjheja kuphela iinqunto ezithinta abantu, i-PAJA godu ibeka iinkambiso nakuzakuthathwa iinqunto ezithinta woke umphakathi.
Iinqunto ezithinta abantu
I-PAJA ibeka iinkambiso abaphathi okufuze bazilandele ngaphambi kokuthatha iinqunto nangemva kwalapho:
Ngaphambi kokuthatha Isiqunto, abaphathi kufuze banikele abantu amalungelo wabo angathinteka:
Isaziso esifaneleko salokho abahlose ukukwenza; kanye
Nesikhathi esaneleko sabantu bona baveze amazizo.
Abaphathi kufuze batjheje amazizo la ngaphambi kokuthatha isiqunto.
Ngemva kokuthatha isiqunto, abaphathi kufuze banikele omunye no-munye umuntu amalungelo wakhe athintekileko:
Isaziso selinye nelinye ilungelo lokubuyekezwa namkha lokudluliswa kwangaphakathi kwesiqunto; kanye
Nesaziso sokobana bangabawa amabanga wesiqunto.
Nanyana kungakafaneli, abaphathi godu:
Barhelebha abantu ngamalungelo wabo azokuthinteka;
Bangabavumela bona bajanyelwe ligqwetha; begodu
Bangabavumela bona baphikise okhunye nokhunye ukuphikisako namkha ubufakazi obuphikisana nabo (ngomtlolo namkha ngenyama).
Abantu kufuze batjelwe kusese nesikhathi bonyana ngiliphi iga-dango elitlanywako begodu kufuze bavu-nyelwe ukubeka labo ihlangothi lendaba. Ngemva kokuthathwa kwesiqunto, kufuze batjelwe bonyana ngisiphi, banelun-gelo abakufumeneko lokubawa amabanga begodu banelungelo lokudlulisa isiqunto namkha lokubawa ukubuyekezwa kwendaba.
Iinqunto ezifaka umphakathi woke
Kunemihlobo emibili yeenkambiso:
Isaziso nombono. Lapha umphathi kufuze aveze isaziso esitjho lokho abatlama ukukwenza begodu nesibawa imibono yabantu. Umphathi kufuze atjheje imibono le ngaphambi kokuqunta bona enzeni.
Iphenyo emphakathini. Kilekambiso, umuntu namkha isiqhema sikhethelwa ukulalela iimpikiswano zabantu. Iimpikiswano lezi godu kufuze zitjhejwe ngaphambi kokuthathwa kwesiqunto.
Kobunye ubujamo, abaphathi bangakhetha ukusebenzisa kokubili isaziso nombono kanye neenkambiso zephenyo lemphakathini.
Esikhathini esidlulileko, umbuso wawuvamise ukuthatha iinqunto ebezithinta abantu ngaphandle kokuhlathulula bona wenzani. Ngokubeka kucace amalungelo abantu abanawo, i-PAJA iq-inisekisa bona abaphathi basebenza ngokulungileko begodu nokuthi abantu bazi bona kungani kuthethwe iinqunto. Godu ibanikela ithuba lokubeka ihlangothi labo lendaba ngaphambi kokuthathwa kwesiqunto. Ngalendlela, i-PAJA iqinisekisa bona abaphathi basebenza ngokwenzela izinto emkhanyweni be-godu bayaziphendulela ngezenzo zabo. Godu iqinisekisa bona iinqunto zithathwa kuhle. Isibonelo, isiqunto somphathi esithatha ihlangothi namkha esisekelwe etjhejweni elingakhambelani no-bujamo singabekelwa ngeqadi.
Khuyini okufanele ngikulindele nangenza isibawo sento ethileko?
Ngebanga le-PAJA, abantu kwanjesi bangalindela bona:
Batjelwe kusese nesikhathi ngesenzo esinye nesinye esitlanywako esingathinta amalungelo wabo (nan-yana lokhu kungeze kwakghonakala nasiya eqinis-weni);
Batjelwe ngesiqunto kanye nangelungelo labo lekambiso yangaphakathiyokudluliswa kweenqunto namkha ukubuyekezwa;
Batjelwe bona banelungelo lokubawa amabanga;
kanye
Nokukghona ukuphikisa isiqunto sekhotho.
ISIBONELO
Nayikuthi umuntu wenza isibawo semali yabakhubazekileko, angalindela ukutjelwa ngaphambi kokuthathwa kwesiqunto bonyana uzakunikelwa sona namkha angeze na. Nangabe akanikelwa sona, angaveza amazizo wakhe (okufana nokuveza elinye nelinye ilwazi elikhambelanako elingakhenge litjhejwe). Nangabe isiqunto nanyana kunjalo asikhambelani naye, ang-abawa amabanga atloliweko ahlathulula bona lokhu kwenzeke njani. Nangabe nalapho ubona sengatu isiqunto leso asikalungi, angadlulisela phambili isiqunto leso ebhodini yokudlulisela iin-qunto ngaphakathi komnyango wesifunda. Nangabe nalapho akaphumeleli, angabawa ikhotho bona ibuyekeze indaba.
I-PAJA lihlangothi eliqakatheke khulu lentando yenengi. Iqinisekisa bona kwenzelwe izinto emkhanyweni nan-gokungafihli indlela zok-uphatha ezisebenza ngayo begodu yenza zokuphatha ziziphendulele ebantwini kilokho ezikwenzako.
Abantu bangalindela ukuphathwa ngobuh le lokha nabenza iibawo zenye nenye into embusweni (ezifana nesi-bonelelo seemali zezindlu, somhlalaphasi wabadala kanye nokhunye). Bazakuni-kelwa ithuba lokubeka ihlangothi lendaba yabo. Bangaphikisa iinqunto ezingakhambelani nabo nangabe bacabanga bona azikalungi.
Nangabe abatjelwa ngesiqunto esingakhambisani nabo, abantu bangabawa amabanga atloliweko wesiqunto.
Ngingawabawa nini amabanga?
Omunye nomunye angabawa amabanga weenqunto ezithinta kumbi amalungelo wakhe. Kwesinye isikhathi amabanga la an-ganikelwa ngaphandle kobana umuntu awabawe. Nangabe akusinjalo, kufuze babawe amabanga atloliweko kungakapheli amalanga ama-90 wokufumana isiqunto.
Uwabawa njani amabanga
Indlela yokubawa amabanga ibekwe emithetjhwaneni ye-PAJA. Iimbawo kufuze:
Zibe ngomtlolo;
Zibeke bona ngisiphi isiqunto osibawela amabanga;
Zitjho bona kungani ucabanga bona isiqunto asikalungi;
Zitjho amalungelo wakho athintekako (nakukghonekako);
Zifake igama lakho, i-adresi yeposo, i-adresi ye-imeyili neenomboro zokuthintana zomtato nefeksi; begodu
Zithunyelwe ngeposo, ifeksi namkha i-imeyili namkha zilethwe ngesandla.
Nayikuthi abantu abakwazi ukutlola, kufanele babawe umn-gani, isihlobo, umsizi ngezomthetho bona babarhelebhe. Lemithetjhwana godu ithi abaphathi kufuze banikele ngerheleb-ho ebantwini abangakwaziko ukutlola. Ngalokho umuntu anga-
ya e-ofisini elenze isiqunto begodu abawe irhelebho ngokutlola phasi isibawo sakhe.
Ngimaphi amabanga azakunikelwa?
I-PAJA ithi abaphathi kufuze banikele ngamabanga "aneleko". Ukusetjenziswa kwegama elithi "aneleko" kuqakatheke khulu.
phendulwe. Ngezomofi, abaphathi kufuze banikele ngehlathululo eyanelisako ngebanga labo. Iye, lokhu akutjho bona kufanele benze umuntu azwisise bona isiqunto sabo silungile.
I-PAJA ithi amabanga kufuze anikelwe kungakapheli amalanga ama90 ngemya kobana umphathi afumene isibawo.
Ingabe amabanga anganikelwa ngomlomo?
Ipendulo efitjhani ngu "awa". I-PAJA ngokucacileko ithi amabanga kufuze anikelwe ngomtlolo. Kodwana, nangabe umuntu unikelwa am-abanga ngomlomo begodu uyaneliswa ngalokhu, akunamraro. Nala-pho, umuntu kufanele abawe amabanga ngomtlolo khona azakuwa-funda nakangaqunta ukuwaphikisa namkha isiqunto ngemuva.
Kwenzekani nangabe nanyana kunjalo angikaneliswa?
Amanye amahlangothi anekambiso yangaphakathi yokudluliswa kweenqunto. Lapho kunekambiso yangaphakathi yokudluliswa kweenqunto ingasetjenziswa ngaphambi kobana kwenziwe nanyana yini.
ISIBONELO
Amabanga kufuze anikelwe kungakapheli amalanga ama-90.
Abantu banelungelo lokufumana amabanga atloliweko.
Bangadlulisa isiqunto bona sibuyekezwe:
Nagabe akunakambiso yangaphakathi yokudluliswa kweenqunto; namkha nangabe basebenzise ikambiso yangaphakathi yokudluliswa kweenqunto begodu abaneliswa ngesiqunto.
Kuneqintelo lesikhathi ngaphakathi kwalo okuzakuhlonywa kilo ukubuyekezwa.
Lapho kunekambiso yangaphakathi yokudluliswa kweenqunto, indaba kufuze iyokubuyekezwa kungakapheli amalanga ali-180 (okuziinyanga ezisithandathu) ngemva kokuquntwa ngokudluliswa kwangaphakathi. Lapho kunganakambiso yangaphakathi yokudlu-liswa kweenqunto, indaba kufuze iyokubuyekezwa kungakapheli amalanga ali-180 ngemva kobana umuntu azi ngesiqunto.
Tjheja
Lapho umnyango unekambiso yangaphakathi yokudluliswa kween-qunto, ivamise ukuba esikhathini esibekiweko ngaphakathi kwawo okungadluliswa isiqunto. Lokhu kuhluka ukusuka komunye umnyan-go ukuya komunye, kodwana isaziso sesiqunto kanye nelungelo lokudlulisa isiqunto kufuze sibekwe emaqintelweni esikhathini esi-bekiweko.
Ingabe kunezinye iintatha?
Njengenye nenye ikambiso yekhotho, ukusa indaba ekubuyekez-weni kungabiza imali enengi khulu. Ngetjhudu elihle, kuneendlela ezingabizi khulu zokuqalana neenqunto abantu abangakathabi ngazo.
Ukudluliswa kweenqunto kwangaphakathi
Iminyango eminengi nezakhiwo zombuso zinamaphiko wan-gaphakathi wokudluliswa kweenqunto. Izakhiwo lezi kufuze zisetjenziswe ngaphambi kobana indaba idluliselwe phambili bona iyokubuyekezwa begodu akunamali ebhadelwako ngokud-luliswa kwesiqunto.
Izinga lekhaya
Abantu:
Bangahlola nayikuthi kune-ofisi lesifunda sekhetho lehlangano yezombanganarha endaweni yabo engabarhelebha;
Banganghoghonyila kumphathi wendawo namkha wesifunda womnyango othintekako; namkha
Incwadi eya kuNgqongqotjhe namkha kumNqophisi Zombelele
Kungaba lirhelebho khulu ukutlolela uNgqongqotjhe namkha umN-qophisi Zombelele ophethe umnyango othintekako. Lokhu akubizi khulu, begodu kobunye ubujamo kusebenza kuhle. Iincwadi ku-fuze zibe nelwazi elifana nelesibawo samabanga.
UmVikeli womPhakathi
Lapho kubonakala kwangathi kube nokungaphathi kuhle, (isibo-nelo, nangabe kubonakala ngathi omunye umuntu ufunjathiswe imali bona athathe isiqunto, bekathatha ihlangothi namkha kune-kohlakalo ethintekako), abantu bangabawa umVikeli womPhakathi irhelebho. Irhelebho litholakala simahla.
Ngombana iinqunto zizakufaka ukwephulwa kwesiGaba 33 somThethosisekelo, abantu bangabawa i-SAHRC bona ibarheleb-he. Godu, lokhu kuzakwenziwa simahla nayikuthi i-SAHRC ikhol-wa bona kunokwephulwa.
IBhodo yeRhelebho lezomThetho namaSentha wezoBulungiswa
AmaSentha wezoBulungiswa ahlonywa emakhotho inarha yoke. LamaSentha anamagqwetha anikela ngomsebenzi wasimahla ebantwini abatlhagako. Nangabe akunaSentha yezoBulung-iswa endaweni yangekhenu, abantu bangabawa isiphathiswa seRhelebho lezomThetho ekhotho eseduze ukubanikela igqwetha simahla.
IHLANGOTHI 2
ISewula Afrika inomlando omude wabasebenzi bombuso ebe-bangaziphenduleli emphakathini begodu nalabo egade base-
Nanyana abantu abenza iimbawo zemisebenzi, amalayisense kanye nokhunye, bebatjelwa bona abakaphumeleli, bebangatjelwa bona lokhu kungebangalani.
Zokuphatha kufanele zisebenzele umphakathi.
Ukuvikela amalungelo wabo;
Ukuqinisekisa bona baphathwa ngokulungileko;
Ukwazi bona kungani kuthethwe iinqunto; begodu
Ukurhelebha ukuthuthukisa abasebenzi bombuso abanokuziphendulela ebantwini.
Khuyini abantu okufanele bakwazi?
Kuneendlela ezimbili ongafaka ngazo ilwazi le-PAJA
Ngombana iinhlangano ezinengi zinikela ngerhelebho le-zomthetho abasizi bezemthetho ebantwini amalungelo wabo wobulungiswa bezokuphatha aphuliweko, incwajana ingasetjen-ziselwa ukwenza ngcono indlela ihlangano yakho esebenza ngayo; begodu
Ingasetjenziswa ukubamba ifundiso, amajima wokwazisa ngomThetho emiphakathini ayisebenzelako. Lokhu kuzakurhelebha amalunga wemiphakathi ukusebenzisa amalungelo wabo.
Abasebenzi bama-NGO nama-CBO kufanele bafunde lencwajana uku-bona bonyana i-PAJA iwuthinta bunjani umsebenzabo. Isibonelo, ,angabe umsizi ngezemithetho uvamise ukutjheja imiraro yezabelo zomhlalaphasi namkha zokurholophala, bangasebenzisa ilwazi elisencwadini ukufuna bona isibawo samabanga atloliweko bangasenza njani, bona imibono yabantu ingatjhejwa bunjani ngaphambi kokuthathwa kweenqunto.
Ithini ngokubandulwa kwamalunga wezokuphatha?
Nawufuna Ilwazi Elinabileko
Sibawa uthintane nomNyango wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo esiphandeniesekhavareni yangemva kwalencwajana nayikuthi ufuna:
Ilwazi ngephrojekthi yokubandula abaphathi; namkha
Amakhophi weencwadi ezitjhwiweko.
Umtato 401 9200
